Ημερήσια εκδρομή στη Σαλαμίνα

Ημερήσια εκδρομή στη Σαλαμίνα

Ήταν πρωί της Τρίτης 15 Οκτωβρίου 2019, όταν 55 εκλεκτά μέλη και φίλοι του Συνδέσμου μας ξεκινούσαμε με χαρά και λαχτάρα για την τελευταία εκδρομή μας του 2019 στο ιστορικό και ένδοξο νησί της Σαλαμίνας με την ομώνυμη λαμπρή Ναυμαχία του 480 π.Χ., με το ησυχαστήριο του Ευρυπίδη, το σπίτι του Λευκαδίτη ποιητή Άγγελου Σικελιανού και το στρατηγείο του Γεωργίου Καραϊσκάκη.

Ήταν μια θαυμάσια εκδρομή που στέφθηκε, όπως και όλες οι προηγούμενες με απόλυτη επιτυχία. Έτσι άλλο ένα όνειρό μας εκπληρώθηκε, να δούμε δηλαδή από κοντά το χώρο, όπου πριν από 2500 χρόνια διαδραματίστηκε ένα μεγαλειώδες, ένα κοσμοϊστορικό γεγονός, μια από τις πιο σημαντικές ναυμαχίες στην ανθρώπινη ιστορία, η περίφημη Ναυμαχία της Σαλαμίνας στις 22 Σεπτεμβρίου του 480 π.Χ. μεταξύ του ελληνικού και του περσικού στόλου, που έληξε με την περιφανή νίκη των Ελλήνων, που έγραψαν άλλη μια λαμπρή σελίδα στις δέλτους της ιστορίας, και τη συντριβή των περσών που υποχώρησαν κατησχυμμένοι στην Ασία κι έτσι η Ελλάδα, η Ευρώπη κι ο δυτικός πολιτισμός σώθηκαν από μια πιθανή βαρβαρική κατάκτηση. Χωρίς αυτή τη νίκη δε θα υπήρχε ο “Χρυσούς Αιών” του Περικλέους, η Δημοκρατία και ο Ελληνικός Πολιτισμός που κατηύγασε με τη λάμψη του όλη την οικουμένη.

Η επιτυχία αυτή, βέβαια, οφείλεται στην οξυδέρκεια και τη στρατηγική μεγαλοφυία του Θεμιστοκλή, που με την επιμονή του και το μνημειώδες “πάταξον μεν, άκουσον δε” προς τον Ευρυβιάδη, ανάγκασε τους Πέρσες να κλειστούν στα στενά της Σαλαμίνας, όπου τα μεγάλα και πολυάριθμα πλοία τους ήταν δύσκολο να κινηθούν και να ελιχθούν, κι έτσι ο ελληνικός στόλος με απαράμιλλο ηρωισμό, πέτυχε σημαντική νίκη καταστρέφοντας 300 περσικά πλοία και την επόμενη χρονιά το 479 π.Χ. τα απομεινάρια του περσικού στόλου ηττήθηκαν αποφασιστικά στη μάχη των Πλαταιών.

Μετά από ένα ωραίο ταξίδι δια μέσου της Ιονίας οδού, της επιβλητικής γέφυρας Ρίου-Αντιρρίου και της Ολυμπίας οδού, φθάσαμε στη Νέα Πέραμο, επιβιβαστήκαμε στο πορθμείο και σε λίγα λεπτά αποβιβαστήκαμε στην ξακουστή Σαλαμίνα, γνωστή από την Αρχαιότητα ως Κούλουρη, λόγω του κυκλικού σχήματος, το μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού Κόλπου με πληθυσμό 40000 που το καλοκαίρι αυξάνεται στους 280000 κατοίκους.

Λίγα χιλιόμετρα μετά το λιμάνι, ο πρώτος σταθμός μας, το ιστορικό και παλαίφατο μοναστήρι της Παναγίας της Φανερωμένης του 11ου μ.Χ. αι. που είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 23 Αυγούστου. Η Μονή παρέμεινε ανδρώα μέχρι τον Ιούλιο του 1944 και στη συνέχεια μετατράπηκε σε γυναικεία από το μητροπολίτη Αττικής και Μεγαρίδος Ιάκωβο. Σήμερα εγκαταβιούν σε αυτή 18 μοναχές.

Ιδρυτής της Μονής είναι ο Λάμπρος Κανέλλος, ένας ευσεβής χριστιανός, κάτοικος των Μεγάρων, που είδε στον ύπνο του 3 φορές την Παναγία που τον πρόσταξε να πάει στη Σαλαμίνα ρίχνοντας το πανωφόρι του στη θάλασσα για να περάσει απέναντι.

Το θαυμαστό αυτό γεγονός απεικονίζεται σε μια υπέροχη εικόνα που βρίσκεται στο Ναό. Στις 17 Μαϊου του 1640 πήγε στο σημείο όπου υπήρχε ένας πολύ παλιός και ημιερειπωμένος χριστιανικός ναός και με τη βοήθεια των κατοίκων έσκαψε και βρήκε την εικόνα της Παναγίας Φανερωμένης (που φανερώθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο). Το 1682 αναστήλωσε το ναό, ίδρυσε μοναστήρι, έγινε μοναχός, μαζί και η γυναίκα του και μετονομάστηκε σε Λαυρέντιος. Κοιμήθηκε την 6η Μαρτίου 1707, ετάφη στο Μοναστήρι, η Εκκλησία της Ελλάδος τον ανακήρυξε Όσιο και η μνήμη του εορτάζεται στις 7 Μαρτίου.

Η αγιογραφία της Ι.Μ. Φανερωμένης περιλαμβάνει περίπου 3500 μορφές και παραστάσεις. Στη διάρκεια της Επανάστασης του 1821 αποτελούσε καταφύγιο του άμαχου πληθυσμού της Αθήνας, των Μεγάρων και των Αγωνιστών, αφού εκείνη την περίοδο ήταν νοσοκομείο.

Στο μοναστήρι φιλοξενήθηκαν και συνεδρίαζαν αγωνιστές που έλαβαν μέρος στις επιχειρήσεις της Αττικής, της Αθήνας και του Φαλήρου, όπως οι Μακρυγιάννης, Τζαβέλας, Κριεζιώτης, Δ. Υψηλάντης, Μαυροβουνιώτης και Καραϊσκάκης. Στον αύλειο χώρο της Μονής υπάρχει ο τάφος του οπλαρχηγού Γιάννη Γκούρα.

Στον ιερό αυτό χώρο της Μονής, προσκηνύσαμε με ευλάβεια και κατάνυξη την πάνσεπτο εικόνα της Παναγίας και τον τάφο του Αγίου Λαυρεντίου, θαυμάσαμε την υπέροχη αγιογράφηση του τρίκλιτου βυζαντινού ναού και ενημερωθήκαμε από μια μοναχή για την ιστορία του Μοναστηριού. Μετά από αυτή τη συγκίνηση, μας περίμενε μια άλλη, αφού μπροστά στην είσοδο της Μονής, δίπλα στη θάλασσα, βρίσκεται παλιό οίκημα, το διοικητήριο του παλαιού ναυστάθμου. Ένα λιτό κτήριο αιγαιοπελαγίτικης αισθητικής, όπου πέρασε τη ζωή του από το 1933 ως το 1950 ο μεγάλος λευκαδίτης ποιητής μας Άγγελος Σικελιανός, με τον οποίο συναντιόταν ο Βασιλεύς Παύλος κάθε φορά που επισκέπτονταν το Ναύσταθμο της Σαλαμίνας.

Σήμερα λειτουργεί σαν μουσείο. Το επισκεφθήκαμε με ιδιαίτερη χαρά και συγκίνηση, αποτίσαμε φόρο τιμής στο μεγάλο λυρικό ποιητή και εμπνευστή της “Δελφικής Ιδέας” με την αμερικανίδα σύζυγό του Εύα Πάλμερ, κάνοντας μια σύντομη αναφορά στη ζωή και το έργο του και απαγγέλοντας το λυρικό ποίημά του “Δείπνος”, που αποπνέει τη γαλήνη και την ηρεμία, από την πρώτη ποιητική σύνθεσή του “Ραψωδίες του Ιονίου”.

Ο Άγγελος Σικελιανός μετά τις εγκύκλιες σπουδές του, γράφτηκε στη Νομική Σχολή, αλλά παράλληλα άρχισε να ασχολείται με τη λογοτεχνία εγκαταλείποντας τις σπουδές του. Το 1907 έγραψε το συνθετικό ποίημα “Αλαφροϊσκιωτος” με το οποίο καθιερώθηκε σαν ποιητής. Το ίδιο έτος παντρεύτηκε την Εύα Πάλμερ, που λάτρευε την Αρχαία Ελλάδα και μαζί θα δουλέψουν για την πραγμάτωση της Δελφικής Ιδέας που ήταν μια προσπάθεια για την αναβίωση του Αρχαίου Ελληνικού πνεύματος στους Δελφούς.

Ο Σικελιανός οραματίζονταν ένα γενικό θρησκευτικό μύθο, που να κλείνει μέσα του τη λατρεία της φύσης και της ζωής, τις πρωτογονικές μητριαρχικές θρησκείες, το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, την ορφική διδασκαλία και τη χριστιανική συμβολική.

Τα άπαντα του Σικελιανού σε επιμέλεια Γ. Σαββίδη, περιλαμβάνουν 6 τόμους ποιήματα με τον τίτλο Λυρικός Βίος, 3 τόμους ποιητικό θέατρο (τραγωδίες) με τον τίτλο Θυμέλη και 5 τόμους από τα πεζά έργα του με τον τίτλο Πεζός Λόγος.

Συνεχίζουμε για τη χώρα της Σαλαμίνας, που είναι πατρίδα του ομηρικού βασιλιά Αίαντα του Τελαμώνιου και του τραγικού ποιητή Ευρυπίδη. Σύμφωνα με τη μυθολογία το νησί πήρε την ονομασία του από τη νεράιδα Σαλαμίνα που είχε πατέρα το θεό Ασωπό και σύζυγό της το θεό της θάλασσας Ποσειδώνα. Τα 2 παιδιά του Τελαμώνα, βασιλιά της Σαλαμίνας, ο Αίας και ο Τεύκρος έλαβαν μέρος στον Τρωικό Πόλεμο με δώδεκα καράβια. Ο Μέμνονας, βασιλιάς των Αιθιόπων και ο Αχιλλέας είχαν “Ηφαιστότευκτον” πανοπλία που τους προσέφερε υψηλή προστασία. Ο Αχιλλέας ετοιμάζεται να επιτεθεί εναντίον της Τροίας και να την καταλάβει, αλλά ο Πάρης τον τοξεύει στην “Αχίλλειο πτέρνα” και τον φονεύει. Γίνεται μάχη γύρω από το νεκρό Αχιλλέα. Το πτώμα το παίρνει ο Τελαμώνιος Αίαντας με τη βοήθεια του Οδυσσέα. Ακολουθεί η φιλονικία για τα όπλα του Αχιλλέα ανάμεσα στον Οδυσσέα και τον Αίαντα. Η επιδίκαση των όπλων στον Οδυσσέα, τρελαίνει τον Αίαντα από τη λύπη και σκοτώνει τα ζώα παίρνοντάς τα για τους Έλληνες αρχηγούς. Συνέρχεται και περίλυπος απήλθε σε ένα δάσος και καρφώθηκε πάνω στο ξίφος του δίνοντας έτσι τέλος στη ζωή του.

Ο Τεύκρος διωγμένος από τον πατέρα του, γιατί δεν έφερε τα λείψανα του αδερφού του Αίαντα στην πατρίδα, έφτασε στις ανατολικές ακτές της Κύπρου, όπου ίδρυσε πόλη την οποία ονόμασε Σαλαμίνα είς μνήμην της γενέτειράς του στο χώρο της σημερινής Αμμοχώστου.

Η Σαλαμίνα άνηκε στους Μεγαρείς από το 640 π.Χ. ως το 570 π.Χ. Ο Αθηναίος νομοθέτης Σόλωνας, με την πολεμική του ελεγεία “Σαλαμίς” διήγειρε τον πατριωτισμό των συμπολιτών του ΑΘηναίων και μετά τον εικοσαετή πόλεμο Αθηναίων – Μεγαρέων, η Σαλαμίνα περιήλθε στην κυριαρχία των Αθηναίων έως το 318 π.Χ. Τότε κατελήφθη από το Μακεδόνα στρατηγό Κάσσανδρο και αρκετά χρόνια αργότερα το 229 π.Χ. ο αρχηγός της Αχαϊκής Συμπολιτείας Άρατος την παρέδωσε εκ νέου στους Αθηναίους.

Στη θέση Κυνόσουρα, όπου στήθηκε το τρόπαιο του Θεμιστοκλή μετά τη νικηφόρα ναυμαχία κατά των Περσών το 480 π.Χ., βρίσκονταν και ο τάφος του πιστού κυνός (σκύλου) που κολύμπησε έως εκεί έμπροσθεν της τριήρους του Θεμιστοκλή, όταν ο στόλος των Αθηναίων απέπλευσε από τον Πειραιά, και εκεί έπεσε νεκρός.

Σπουδαιότερα παραγόμενα προϊόντα στη Σαλαμίνα είναι ο σίτος, ο οίνος, το έλαιον και αρκετή ποσότητα ρητίνης (ρετσίνι), που συλλέγεται από τα πολυάριθμα πεύκα των δασών. Σ’ αυτό οφείλεται και η ονομασία Πιτυούσσα, από τη λέξη πίτυς – υος = πεύκο, κουκουναριά.

Πρώτη στάση μας στη χώρα της Σαλαμίνας, ο περικαλλής ναός του Αγίου Δημητρίου, στο κέντρο του νησιού, που κατασκευάστηκε το 1806 στα ερείπια προηγούμενου ναού του 17ου αι. Είναι ρυθμού βασιλικής μετά τρούλου. Στο εσωτερικό βρίσκεται εξαίρετο τέμπλο αγιογραφημένο από το ζωγράφο Πολυχρόνη Λεμπέση, ενώ ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος είναι έργο του φημισμένου τηνιακού γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά.

Στο ναό υπάρχουν λείψανα του Αγίου Δημητρίου και του Αγίου Ραφαήλ. Στο εσωτερικό του ναού βρίσκεται ο τάφος του στρατηγού Γ. Καραϊσκάκη. Την 22α Απριλίου 1827, απόγευμα, ο Καραϊσκάκης τραυματίστηκε θανάσιμα σε μια μικροσυμπλοκή που έλαβε χώρα στη θέση Βοϊδολίβαδο, πολύ κοντά στη θέση που βρίσκεται σήμερα το μνημείο του στο Φάληρο. Τα ξημερώματα της επόμενης μέρας πέθανε. Η σορός του Καραϊσκάκη κατέφτασε στο λιμάνι των Αμπελακίων το πρωί της ονομαστικής του εορτής 23ης Απριλίου 1827, με καϊκι από το Φάληρο και στη συνέχεια οι Σαλαμινιοί τον μετέφεραν με τιμές στην πόλη για να ετοιμάσουν τα της ταφής. Έτσι κηδεύτηκε και τάφηκε στον Ι.Ν. του Αγίου Δημητρίου που ήταν ο προστάτης Άγιός του, κατά την επιθυμία του.

Λέγεται πως το ασημένιο κάλυμμα της εικόνας του Αγίου Δημητρίου είναι αφιέρωμα του Γ. Καραϊσκάκη από τις λειωμένες πιστόλες και τις παλάσκες του. Στο εσωτερικό του ναού υπάρχει και μια εικόνα που απεικονίζει το πρόσφατο θαύμα της διαφύλαξης του ναού και των πιστών από τον Άγιο Δημήτριο, ύστερα από μια καταστροφική έκρηξη που σημειώθηκε πλησίον στις 19 Μαϊου 2013.

Στην πόλη δεσπόζει το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο, που στέγαζε στο παρελθόν το 1ο Δημοτικό Σχολείο Σαλαμίνας, το οποίο είχε ιδρύσει ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας Ιωάννης Καποδίστριας.

Ανάμεσα στα αριστουργηματικά του εκθέματα είναι κι ένα σημαντικό εύρημα του Σπηλαίου των Περιστεριών και αυτό που επιβεβαίωσε τη χρήση του ως ησυχαστηρίου του Ευρυπίδη δηλαδή ένα τμήμα μελαμβαφούς σκύφου (= ποτήρι πόσεως με πλατύ στόμιο) του 5ου αι. π.Χ., το οποίο φέρει σε εγχάρακτη επιγραφή, ανάστροφα, τμήμα του ονόματος του Ευρυπίδη, σε εκδοχή με δύο π.

Και καθώς έφθασε το μεσημέρι, βγαίνουμε στην παραλία για να απολαύσουμε ένα εξαιρετικό και πλουσιοπάροχο γεύμα σε μια ωραία ταβέρνα-εστιατόριο, δίπλα στη θάλασσα.

Ευχάριστη έκπληξη, η άφιξη στην ταβέρνα του γιου του κου Κουκόπουλου, Ζώη, που εργάζεται στη Σαλαμίνα, με τη σύζυγό του και την κορούλα του Αγγελική που γευμάτισαν μαζί μας και μας ακολούθησαν στο υπόλοιπο πρόγραμμα.

Στη συνέχεια μετά το απολαυστικό γεύμα μας, περνάμε δίπλα από τον επιβλητικό Ναύσταθμο της Σαλαμίνας, για να θαυμάσουμε τα πολυάριθμα πολεμικά πλοία που αγκυροβολούν εκεί και κατευθυνόμαστε προς το μνημείο των Σαλαμινομάχων που κατασκευάστηκε το 2006 από το γλύπτη Αχιλλέα Βασιλείου και στήθηκε στο ακρωτήριο της Κυνόσουρας, στην κορυφή του Τύμβου της Σαλαμίνας. Παριστάνει έναν τοξότη και έναν ακοντιστή στην πλώρη μιας τριήρους, που στοχεύουν προς τη θάλασσα, εκεί που πριν από 2500 χρόνια γράφτηκε το έπος και το θαύμα του 480 π.Χ., όταν οι Έλληνες ορμούσαν μ’ ολόψυχη καρδιά στη μάχη, σε μια κίνηση πλημμυρισμένη από λάμψη. Ακόμα και η σάλπιγγά τους βγάζει φλόγα, γιατί όλοι οι Έλληνες πολεμιστές ξέρουν ποιό είανι το χρεός τους απέναντι στην πατρίδα. Κι όπως γράφει ο σοφός Αδαμάντιος Κοραής: “Τρόπαια του Μαραθώνος δεν ηφάνισεν ο χρόνος, ουδέ Σαλαμίνος έργα των Ελλήνων. Θαύμα μέγα! Οι Γραικοί τ’ ανιστορούνται και καλά τα ενθυμούνται”. Θαυμάσαμε το εξαίρετο μνημείο, ξανάρθαν στη μνήμη και τη φαντασία μας οι φοβερές και τιτάνιες εκείνες σκηνές των μαχών στήθος με στήθος, αλλά και με θλίψη διαπιστώσαμε πως ο χώρος κι αυτός σήμερα δεν είναι και πολύ αντάξιος του μεγάλου εκείνου θριάμβου.

Τελευταία επίσκεψή μας στο χωριό Αίαντειο (κοινώς Μούλκι) προς τιμήν του μεγάλου ήρωα Αίαντα, με την καταπράσινη φύση και τις θαυμάσιες καταγάλανες παραλίες του, που μας έθελξαν.

Κι αφού επιβιβαστήκαμε στο πορθμείο Φανερωμένης – Νέας Περάμου πήραμε το δρόμο της επιστροφής για το Αγρίνιο, με τα αισθήματα της χαράς, της συγκίνησης, της άφατης αγαλλίασης, της περηφάνειας και της ψυχικής αναβάπτισης να δονούν και να πλημμυρίζουν την καρδιά μας, γι’ αυτό το οδοιπορικό που μας έφερε σε τόπους ένδοξους και ιερούς, ποτισμένους απ’ το αίμα των ηρώων και μαρτύρων, όπου χαράχτηκαν με ανεξίτηλα γράμματα η δόξα και το κλέος των Ελλήνων, το μεγαλείο της ελληνικής ψυχής, ο ηρωισμός και η αυτοθυσία, ο θρίαμβος του φωτός απέναντι στο σκότος. Σ’ όλες τις σκοτεινές περιόδους της ιστορίας, οι Έλληνες ανεκάλυψαν το φως κι αυτή η ανακάλυψη στάθηκε ένας απ’ τους βασικούς σταθμούς στην πορεία τους προς την ελευθερία. Κάτι ακόμα, ύψωσαν το φως σε σύμβολο ελευθερίας.

Κάνοντας μια αναδρομή σ’ όλες τις εκδρομές και τις εξορμήσεις του Συνδέσμου μας για το 2019, θα οδηγούμασταν στο συμπέρασμα, πως όλες μας προσέφεραν υψηλές συγκινήσεις, πρωτόγνωρες εμπειρίες, πνευματική ανάταση, φλόγισμα της ψυχής από κάθε ωραίο και υψηλό, μας τόνωσαν το θρησκευτικό και πατριωτικό συναίσθημα, μας κραταίωσαν την πίστη στο Θεό και την αγάπη για την πατρίδα, μας μέθυσαν απ’ το άρωμα της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού, μας πότισαν και μας έθρεψαν με τα νάματα και τα ζώπυρα της αδούλωτης ψυχής των Ελλήνων που καθαγίασαν κάθε γωνιά της χώρας με το μαρτύριό τους, που έγινε μαρτυρία της αυταπάρνησης και της θυσίας για την ελευθερία της γλυκιάς πατρίδας.

Έτσι στεκόμαστε απέναντι τους έκθαμβοι και ευγνώμονες. Μπορούμε όμως να γίνουμε άξιοι μιμητές;

Κλείνοντας θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε εκ βαθέων όλα τα μέλη και τους φίλους του Συνδέσμου για την ολοπρόθυμη συμμετοχή τους σ’ όλες τις εκδηλώσεις, για την αγαστή συνεργασία, για την άψογη και ευγενή συμπεριφορά τους, ώστε να γίνουν πιο στέρεοι οι δεσμοί μας και οι σχέσεις φιλίας και αγάπης ανάμεσά μας.

Καλή συνέχεια και συνεργασία και στο μέλλον.

Θα θέλαμε να εκφράσουμε τις θερμές ευχαριστίες μας στον εξαίρετο οδηγό και φίλο κ. Βασίλη Καρατσικάκη για την άριστη συμπεριφορά του, την τέλεια οδήγηση, αφού επιστράτευσε όλη τη δεξιοτεχνία του και μας ταξίδεψε με νηφαλιότητα, σιγουριά και ασφάλεια στους δύσκολους και μακρινούς δρόμους.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες στην εκλεκτή φίλη, ξεναγό και οργανώτρια της εκδρομής κ. Μαρία Κράλλη που με τη γνώση, την εμπειρία, τις πολύτιμες πληροφορίες και τη γλαφυρή της αφήγηση και ξενάγηση μας συντρόφευσε στο ωραίο ταξίδι μας με ευγένεια και αβρότητα.